Każdy użytkownik Internetu, chcący korzystać z sieci P2P, powinien poznać kilka zagadnień prawnych oraz niebezpieczeństw jakie mogą na niego tam czyhać. Oto odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Odpowiedzi udzielił prawnik oraz policjant.

Z punktu widzenia prawnika…

Czy używanie programów p2p jest dozwolone?
Samo używania programów do wymiany plików w sieciach p2p nie jest nielegalne. Programy stanowią jedynie narzędzie do wymiany danych. Tak jak nóż może posłużyć do krojenia chleba, jak i do zabicia człowieka. Wspomniane programy mogą być pomocne w wymianie dozwolonych jak i nielegalnych materiałów. Póki nie wykorzystujemy ich do wymiany plików chronionych prawem autorskim, możemy spać spokojnie

Jakie zastosowania sieci p2p mogą prowadzić do łamania prawa?
Nie jest żadną tajemnicą, że sieci P2P są często wykorzystywane do wymiany utworów, filmów, plików muzycznych, e-booków, programów itp., chronionych przez prawa autorskie. Naruszenie przepisów prawa autorskiego może się wiązać z dolegliwymi sankcjami. Rozpowszechnianie bez uprawnienia albo wbrew warunkom cudzych utworów może zostać uznane za przestępstwo określone w art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Za przykład tego działania należy uznać udostępnianie filmów w formacie DivX w Internecie, również w sieciach p2p. Sprawca podlega karze nawet wtedy, gdy udostępnia utwory nieodpłatnie, a samo udostępnienie jest nieumyślne. Działanie nieumyślne jest zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do jednego roku.

Czy użytkownicy sieci mogą tłumaczyć się, że tylko pobierają pliki i ich nie udostępniają dalej?
Internauci często nie zdają sobie sprawy, że ściągając jakiś plik z sieci p2p, jednocześnie udostępniają go innym. Do czasu całkowitego zapisanie na dysku i skopiowania do innego katalogu plik jest widoczny dla innych internautów i właśnie to jest rozpatrywane jako nieumyślne udostępnianie. Oczywiście nielegalne jest też świadome i umyślne udostępnianie w sieciach cudzych filmów, muzyki i programów, a sankcja za to jest już surowsza.

Czy programy p2m pozwalają bezkarnie pobierać pliki?
Zgodnie z art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2006.90.631) twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji i do wynagrodzenia za korzystanie z utworu, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zamieszczanie cudzego utworu w skrzynce pocztowej, z której inni użytkownicy mogą go pobierać, stanowi naruszenie wskazanego przepisu. Polskie prawo przewiduje dozwolony użytego z cudzego dzieła, przedstawiony w art. 23 i następnych ustawy, ale należy pamiętać, że nie można naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy. Nowa technologia przekazywania plików różni się od znanego od dawna p2p w zasadzie tym, że użytkownik pobierający utwór sam nie udostępnia go innym użytkownikom. Z punktu widzenia prawa może to być interpretowane jako naruszenie prawa autorskiego. Pobierając utwór i nie płacąc należnego twórcy wynagrodzenia, naruszamy interesy uprawnionego z tytułu praw autorskich.

Jakie mogą być konsekwencje wykorzystywania programów p2m do nielegalnego pozyskiwania plików?
W myśl art. 79 prawa autorskiego uprawniony może żądać od osoby, która naruszyła jego autorskie prawa majątkowe, naprawienia wyrządzonej szkody. Może wystąpić względem osoby łamiącej prawo z powództwem cywilnym opartym na przepisach kodeksu cywilnego lub zgłosić roszczenie o zapłatę dwukrotności lub trzykrotności sumy wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Użytkownicy p2m mogą, więc obawiać się roszczeń pokrzywdzonych twórców lub reprezentujących ich organizacji.

Czy osobom łamiącym prawa przy wykorzystywaniu p2m grozi odpowiedzialność karna?
Policja jest zobowiązana podjąć stosowne kroki, gdy czyn danej osoby ma znamiona przestępstwa. Wśród prawników poglądy dotyczące tego, czy ściąganie przez p2m utworów jest czynem karalnym, są wciąż podzielone. Przepis art. 115 ust. 3 prawa autorskiego stanowi, że każdy, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej narusza cudze prawa autorskie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku czasu. Jednym z wymienionych artykułów, których naruszenie zagrożone jest sankcją karną, jest wspomniany art. 17 prawa autorskiego. Z jednej strony można dowodzić, że ściąganie plików jest działaniem zmierzającym do osiągnięcia korzyści majątkowej i narusza art. 17 prawa autorskiego. W takiej sytuacji czyn polegający na pobieraniu z Internetu cudzych utworów wiązałby się z możliwością przedstawienia internaucie zarzutu popełnienia przestępstwa. Z drugiej strony są głosy, że przepis art. 115 ust. 3 jest sformułowany nieprecyzyjnie. Tym samym nie powinien być podstawą postępowania karnego, a ustawodawca powinien go zmodyfikować. Dopóki pozostanie on jednak w mocy, możliwe jest wykorzystanie przytoczonej normy prawnej w celu wszczęcia postępowania karnego przeciwko osobie pobierającej cudze utwory.

Z punktu widzenia policji…

Czego w szczególności powinni unikać użytkownicy podczas korzystania z sieci peer-to-peer?
Podstawowa sprawa to blokowanie możliwości udostępniania zasobów komputera, które są chronione prawem. Poza tym ściągając pliki z sieci, powinniśmy pamiętać, że samo posiadanie pirackiej wersji programu komputerowego jest w naszym kraju przestępstwem. W wypadku plików muzycznych i wideo, pobierając je, narażamy się na proces cywilny, który może nam wytoczyć właściciel praw autorskich albo jego pełnomocnik.

Czy policja jest w stanie ustalić tożsamość użytkowników pobierających za pośrednictwem serwerów Proxy pliki udostępniane nielegalnie w sieciach p2p?
Łamiący prawo użytkownicy serwerów Proxy nie powinni czuć się bezpiecznie. Często w celu namierzenia takiego użytkownika korzystamy z międzynarodowej pomocy prawnej i w ten sposób otrzymujemy dane umożliwiające identyfikacje internauty. A zatem, nikt bezkarnie nie może łamać prawa.

Jakie działania może podejmować policja w odniesieniu do osób, które pobierają i udostępniają innym nielegalne treści?
Policja może zwrócić się do dostawców Internetu z prośbą o przekazanie danych osobowych ludzi rozpowszechniających za pomocą p2p, nielegalne treści. Policja może również monitorować sieci p2p, co z kolei pozwala typować osoby, które pobierają i wysyłają duże ilości plików, a tym samym mogą być podejrzane o udostępnianie filmów, muzyki czy programów komputerowych, chronionych prawem autorskim.

Czy policja może kontrolować nasze komputery i w jakich okolicznościach?
Kontrola komputerów to nic innego jak oględziny takiego sprzętu, które są przeprowadzane w miejscu zamieszkania osoby podejrzanej. Policja często korzysta z pomocy specjalistów z dziedziny informatyki, którzy odzyskują pliki wcześniej skasowane, a także przekazują nam logi połączeń z innymi użytkownikami p2p. Policja nie kontroluje komputerów przez sieć. To mit.

Jak długo operatorzy telekomunikacyjni muszą przechowywać dane o internetowej aktywności użytkowników?
Operatorzy telekomunikacyjni zapewniający swoim klientom dostęp do Internetu mają prawny obowiązek przechowywania informacji związanych z aktywnością użytkowników w światowej sieci, np. numerów ip przypisywanych do konkretnych komputerów, przez dwa lata.

Czy pozyskiwanie plików chronionych prawem autorskim za pomocą p2m jest legalne? Czy policja zajmuje się tym zagadnieniem?
Policja zajmuje się przede wszystkim ściganiem osób, które rozpowszechniają w sieci pliki chronione prawem. Tak samo przedstawia się sprawa technologii p2m. Przecież umieszczenie w skrzynce pocztowej takich plików po to, aby ktoś inny mógł je ściągnąć, to nic innego jak właśnie rozpowszechnianie. Odpowiedzialność osób ściągających pliki jest zatem taka sama, jak w przypadku sieci p2p.

źródło: “Wszystko o ściąganiu plików” - Bibioteczka Komputer Świat 5/2007 grudzień